Nesne-yüklem ilişkisi , cümlede yüklemin anlamını tamamlayan ve öznenin eylemini belirten unsurlar arasındaki bağdır
İki tür nesne ve bunlara karşılık gelen yüklem ilişkileri vardır :
Doğrudan Nesne ve Yüklem İlişkisi : Eylemin doğrudan etkilediği nesnedir ve yükleme "neyi" veya "kimi" soruları sorularak bulunur. Örnek: "Yemeği bitirdim" cümlesinde "bitirdim" yüklemi, "yemeği" doğrudan nesne ile ilişkilidir
Dolaylı Nesne ve Yüklem İlişkisi : Eylemin dolaylı olarak etkilediği nesnedir ve yükleme "kime" veya "neye" yönelik olduğunu belirtir. Örnek: "Öğretmene soru sordum" cümlesinde "sordum" yüklemi, "öğretmene" dolaylı nesne ile ilişkilidir
8. sınıf düzeyinde, nesne-yüklem ilişkisine göre fiiller şu şekilde ikiye ayrılır: 1. Geçişli Fiiller: Nesne alabilen fiillerdir. Örnekler: "İçeriden su getirdi" cümlesindeki "getirmek" fiili, "yolcular durakta bekliyor" cümlesindeki "beklemek" fiili. 2. Geçişsiz Fiiller: Nesne almayan fiillerdir. Örnekler: "Dayımlar bugün tatile gidiyor" cümlesindeki "gitmek" fiili, "Ali’nin sözlerine çok güldük" cümlesindeki "gülmek" fiili.
Geçişsiz fiiller, nesne almayan, yani “ne, neyi ve kimi?” sorularına cevap vermeyen fiillerdir. Özne-yüklem ilişkisine göre geçişsiz fiiller şu şekilde incelenebilir: Etken fiil: Öznenin fiille ilişkisi, işi kendisinin yapması yönündedir. Edilgen fiil: Öznenin fiille ilişkisi, yapılan işten etkilenmesi yönündedir. Dönüşlü fiil: Öznenin işi yaparken aynı zamanda o işten etkilendiğini gösterir. İşteş fiil: En az iki özne tarafından yapılabilen fiillerdir. Geçişsiz fiillere nesneyi bulmak için “ne, neyi, kimi?” soruları sorulduğunda cevap alınmaz.
Belirtili nesne, cümlede öznenin yaptığı iş ve eylemden doğrudan etkilenen ögedir. Belirtili nesnenin özellikleri: Yükleme "neyi", "kimi" ve "nereyi" soruları sorularak bulunur. İsmin belirtme hâl ekini (-ı, -i, -u, -ü) alır. Örnekler: "Babam evi boyadı" cümlesinde "evi" sözcüğü belirtili nesnedir. "Kardeşim, annemin hediye ettiği kolyeyi kaybetmiş" cümlesinde "kolyeyi" sözcüğü belirtili nesnedir. "Kışlanın kapısında saatlerce senin gelmeni bekledim" cümlesinde "seni" sözcüğü belirtili nesnedir.
Nesne-yüklem ilişkisine göre geçişli fiil, nesne alabilen fiillerdir. Bazı geçişli fiil örnekleri: oku- (onu okudum); iç- (onu içiyoruz); gör- (onu görsün); yaz- (onu yazacaksınız); duy- (onu duymalı). Geçişli fiillere örnek bir cümle: "Geçen hafta onu kapıda gördüm". Cümlede nesne kullanılmamış olsa da geçişli fiiller geçişli kabul edilir.
Cümlede yüklem yoksa, cümle yapısal olarak eksik kalır ve anlatım bozukluğu ortaya çıkar. Yüklem eksikliği, genellikle şu durumlarda ortaya çıkar: ifade tamamlanmamışsa; bağımsız bir yüklem kullanılmamışsa; cümlenin yapısı karmaşıksa ve özne-yüklem uyumu yoksa. Örnekler: "Bugün çok yorgun, kitapları da bitirdi" (doğru cümle). "Bugün çok yorgun, kitapları bitirdi" (yanlış cümle). "Arkadaşımı aradım ve yanına" (yanlış cümle). "Arkadaşımı aradım ve yanına gittim" (doğru cümle).
TYT'de cümlede özne ve yüklem bulmak için şu adımlar izlenebilir: 1. Önce yüklem bulunur. 2. Özne, yükleme sorulan “kim, ne” soruları ile bulunur. Örnek: "Çocuklar bahçede neşeyle koşuyor" cümlesinde "koşan kim?" sorusu ile "çocuklar" öznesi bulunur. "Bugün hava çok güzeldi" cümlesinde "güzel olan ne?" sorusu ile "hava" sözcüğü özne görevindedir. Özne, üç grupta incelenir: Gerçek (açık) özne: Yüklemin bildirdiği yargıyı gerçekleştiren varlığın cümlede açıkça ifade edildiği öznedir. Gizli özne: Cümlede bir sözcük olarak bulunmayan, yüklemin çekiminden anlaşılan öznelerdir. Sözde özne: Eylemin kim tarafından yapıldığı belli olmayan cümlelerde işten etkilenen unsurdur. Cümlenin öğeleri bulunurken özne ve nesneyi karıştırmamak için önce yüklemi, sonra özneyi, daha sonra da nesneyi bulmak gerekir.
Bütün anlatılanları ifadesi, cümlede nesne olarak işlev görür. Nesne, cümlede öznenin yaptığı işten etkilenen öğedir. Özne ise, yüklemin bildirdiği işi yapan veya olan unsurdur. Örnek: "Çocuklar bahçede neşeyle koşuyor" cümlesinde "koşan kim?" sorusuna cevap veren "çocuklar" öznedir, "neşeyle koşuyor" ise nesnedir.
Blog
Muayene ve kontrol nasıl yazılır?
Müstahak olmak nasıl kullanılır?
Milattan önceki tarih nasıl yazılır?
Mim koymak ne demek?
Nispet ve nisbet aynı şey mi?
Nesne yüklem ilişkisi nedir?
Mükafat ve hediye eş anlamlı mı?
Modals nasıl ayırt edilir?
Nida hangi söz sanatına girer?
Nahıl ne anlama gelir?
Nor hangi bağlaç?
Nabza Göre Şerbet Vermek deyim mi atasözü mü?
Nutuk ve söylev aynı şey mi?
Meşgalesi olmak ne demek?
Neyse ki ve her neyse ayrı mı bitişik mi?
Narrator ve narrated arasındaki fark nedir?
Nacizane ve naçiz arasındaki fark nedir?
Noktadan sonra neden boşluk bırakılmaz?
Milli piyango'da kaç tane çekiliş numarası var?
Nedime ne anlama gelir?
Misyoner or ne işe yarar?
Müstahkem ve muhkem arasındaki fark nedir?
Minnet ve teşekkür eş anlamlı mı?
Muğla Ortaca hangi posta kodu?
Nesne ve nesne ilişkileri arasındaki fark nedir?
N ile başlayan kaç ülke var?
Müktesebat ve müktesep arasındaki fark nedir?
Mübadele ne anlama gelir?
Moon ne anlama gelir?
Muharip ne anlama gelir?
Milli Piyango çekiliş numarası ne demek?
Misal ne anlama gelir?
Notice almak ne demek?
Mezarlıkta dolaşmak ne anlama gelir?
Möchten fiili ne zaman kullanılır?
Niteleme nedir?
Natamam inşaat ne demek?
MYK ve PM farkı nedir?
Mor ve mavi taş ne işe yarar?
Murahhas ne demek?